Hậu AFF Cup với điểm dừng huy chương đồng, vấn đề thầy ngoại lại được đào xới lên một cách cặn kẽ.

Charnvit, HLV bản xứ của Thái Lan đang rất muốn đội nhà đăng quang tại giải này bởi ông muốn thay đổi góc nhìn về thầy ngoại cho bóng đá Đông Nam Á.

Chủ tịch VFF Nguyễn Trọng Hỷ không ít lần than thở với báo giới về việc thầy nội cho đội tuyển: “Nếu có HLV dám nhận, dám làm và dám chịu như anh Nguyễn Thành Vinh thì việc quyết thầy cho đội tuyển Việt Nam thật đơn giản”.

HLV Charnvit (phải, Thái Lan) và Alfred Riedl (Việt Nam). Ảnh: Hoàng Vy

Indonesia sau khi sa thải HLV Peter Withe đã nghĩ đến hàng loạt các HLV nội như Benny Dollo, Rachmad, Darmawan và xa hơn một chút là Fandi Ahmad (người Singapore, đang là HLV trưởng CLB Perlita Jaya của Indonesia).

Cái cách mà người Indonesia đang nghĩ đến bao giờ cũng chậm hơn người Thái một nước cờ. Bởi trước đó, khi Thái Lan “chê” Peter Withe vừa tốn kém, vừa không hiểu cầu thủ Thái Lan bằng người Thái Lan và vừa không đi theo chiến lược của bóng đá Thái Lan được thì Indonesia đã rước Peter Withe về với mức lương cao ngất cùng tham vọng: Peter Withe làm gì được cho bóng đá Thái Lan thì chắc chắn cũng sẽ làm được cho Indonesia.

Sau khi để Peter Withe ra đi, bóng đá Thái Lan đã mạnh dạn giao cho thầy nội Charnvit. Một HLV trưởng thành từ thế hệ tuyển thủ trong những năm 1980 và sau đó chuyển sang nắm hệ thống năng khiếu bóng đá tại Thái Lan và là thầy của lứa Thonglao, Suchao, Teerathep hiện nay.

Cũng cần lưu ý bóng đá Thái Lan thời Peter Withe không phải trả lương nặng nề mà đấy là chương trình hợp tác giữa Thái Lan và Anh mà Peter Withe buổi ban đầu như một “Đại sứ bóng đá”.
Peter Withe đến với bóng đá Thái Lan và thừa hưởng một cái nền bóng đá hàng đầu Đông Nam Á khi lứa Kiatisak, Tawan, Dusit… đang ở độ chín và những thế hệ kế thừa như Sakda, Chaiman, Thonglao, Teerathep… bắt đầu phát triển mang tính kế thừa.

Với cái nền ấy, Peter Withe đã thành công ngoài tưởng tượng với hàng loạt chức vô địch Đông Nam Á cùng những thành tích ở sân chơi châu Á.
Chuyển sang Indonesia, Peter Withe gãy vì thiếu “bột” và gặp những trở ngại do không thống nhất về quan điểm.

Thực tế thì Indonesia thời Peter Withe chỉ chơi ấn tượng đúng một mùa Tiger Cup 2004. Còn lại, họ tuột quá xa so với thời hoàng kim của họ như hồi vô địch SEA Games 16 hoặc những lần về nhì ở SEA Games 19 hay Tiger Cup 2000.

Bóng đá Indonesia sau khi sa thải Peter Withe chợt giật mình với quá trình theo thầy ngoại và trắng tay. Họ kêu gọi thầy nội trở lại giúp đỡ nhưng chưa gặp sự đồng thuận nào.

Tương tự, bóng đá Việt Nam cũng từng tính đến chuyện thầy nội sau thời gian dài thầy ngoại chỉ cho thành tích có huy chương nhưng không tạo ra sự vượt ngưỡng bởi sự nhàm chán trong những bài huấn luyện cũ kỹ. Giống như người ta cứ phải nhai đi, nhai lại một món ăn không hấp dẫn.

AFF Cup có thể chính là giọt nước làm tràn ly khi mà suốt quá trình chuẩn bị dài hơi, điểm rơi phong độ lại không rớt đúng vào cái giải mà chúng ta chọn làm mục tiêu. Khi mà nó rơi vào Asian Games và King’s Cup nhiều hơn là AFF Cup được xem là giải đấu sống còn bởi nó là giải vô địch Đông Nam Á, là sân chơi chính của chúng ta.

Lấy những cái thua hoặc lấy việc không đạt chỉ tiêu để đổ cho thầy là điều không nên nhưng ở đây cần phải có cái nhìn sáng suốt về một vị thuyền trưởng cứ mải miết đi theo một lối mòn và một con đường cũ kỹ thay vì làm mới hành trình và làm mới thủy thủ đoàn của mình.
Nếu bóng đá Việt Nam chỉ nghĩ đến chuyện có huy chương và dừng lại thì chuyện ông Riedl ở mãi với bóng đá Việt Nam không cần bàn đến. Nhưng nếu phải nhìn xa hơn cho một chiến lược dài hơi và phải làm mới mình cùng việc cấy vào đấy tính đột biến cùng sự kế thừa thì buộc phải tính lại.

Sự cũ kỹ của ông Riedl và những món ăn cứ phải nhai đi nhai lại khiến ai nhìn vào cũng rất dễ nghĩ ngay đến một tư tưởng bảo thủ.

Ông chỉ chơi với 4-4-2 và không muốn thay đổi cái cấu trúc ấy dù có lúc hàng loạt tiền đạo chấn thương khiến ông chỉ có một tiền đạo. Ông nhặt lên rất rất nhiều cầu thủ nhưng đầu ra của những cuộc chọn lựa ấy lại không phải để phục vụ cho cái mới và những tư tưởng mới.
Lửa có, tinh thần có nhưng cái cấu trúc để vận hành một đội bóng và để điều chỉnh khi cần thiết lại rất ít khi thấy được.

Nó khác hẳn với giai đoạn bóng đá Việt Nam hậu “thế hệ vàng” là những gương mặt rất mới và những con người từ số không tròn trĩnh được đặt đúng chỗ để phát triển.
Thầy ngoại nếu không thực hiện được yếu tố kế thừa thì việc thuê sẽ rất tốn kém và không đạt được mục đích.

Thầy nội nếu không được tạo điều kiện như thầy ngoại mà chỉ huấn luyện theo kiểu công chức thì cũng dứt khoát không thể vực dậy một thế hệ cầu thủ.
Đấy là sự bất công giữa nội và ngoại. Đó là chưa kể nhiều lúc chúng ta còn tạo ra sự ỉ lại và vo tròn của những thầy nội có năng lực nhưng cứ thích an phận và khép kín trong cái bóng thầy ngoại.

Asian Games 2002 bóng đá Việt Nam đã từng thử nghiệm với thầy nội mang quyền (quyền hành và quyền lợi) như thầy ngoại và đã thành công mỹ mãn.

Thế thì tại sao không tính đến chất xám của thầy nội vốn hiểu người Việt và nắn rõ từng sở trường, sở đoản cho một cuộc làm mới và thậm chí là một cuộc cách mạng nếu cần.

Tiếc là đến giờ ông Chủ tịch VFF Nguyễn Trọng Hỷ vẫn than thở: “Giá mà tìm được một người dám làm, dám chịu như anh Nguyễn Thành Vinh ngày nào”.

Lại là “giá mà”.